دتکتور مهم‌ترین قطعه در سیستم‌های هشدار آتش‌سوزی است که وظیفه تشخیص زودهنگام حریق را بر عهده دارد. این سنسورها با بررسی مداوم تغییرات محیطی مانند غلظت دود، میزان حرارت یا نشت گاز، در صورت احساس خطر بلافاصله سیگنال هشدار را به پنل مرکزی ارسال می‌کنند تا زنگ خطر به صدا درآید.
انتخاب دستگاه مناسب، کاملاً به نوع کاربری و ریسک حریق در محیط بستگی دارد. رایج‌ترین انواع دتکتور اعلام حریق عبارتند از:
- دتکتور دودی (Smoke Detector): پرکاربردترین نوع، مناسب برای تشخیص حریق‌های پنهان و نیم‌سوز.
- دتکتور حرارتی (Heat Detector): حساس به تغییرات ناگهانی دما، مناسب برای آشپزخانه‌ها و موتورخانه‌ها.
- دتکتور گازی (Gas Detector): برای تشخیص نشت گازهای سمی و اشتعال‌زا.
- دتکتور شعله (Flame Detector): حساس به امواج مادون قرمز یا فرابنفش شعله آتش.
- دتکتور ترکیبی (Multi-Sensor): ترکیبی از سنسورهای دود و حرارت برای کاهش خطاهای هشدار.
دوره پیشنهادی ما: آموزش نصب اعلام حریق با 30 درصد تخفیف
به طور کلی دستگاه های اعلام حریق سیستم هایی هستند که وظیفه آنها کشف هر چه سریعتر حریق پیش از توسعه یافتن آن می باشد. این کار به ایمنی ساکنان و افراد حاضر در آن مکان کمک می کند و باعث تخلیه محوطه یا ساختمان می گردد. همچنین اعلام حریق و پخش آلارم خطر به انجام واکنش های اضطراری و سریع کمک می کند و روند کنترل و مهار آتش را نیز سرعت می بخشد.
این سیستم های هشدار به غیر از اطلاع به ساکنین و پخش زنگ خطر به صورت خودکار به ایستگاه های آتش نشانی سیگنال ارسال می‌کنند تا هرچه زودتر آتش سوزی مهار گردد و همچنین کمترین خسارت به ساختمان و ساکنان آن وارد شود. جالب است بدانید که نسل اولیه سیستم های هشدار به صورت اتوماتیک و خودکار عمل نمی کردند. اگرچه انواع دتکتور به صورت خودکار آتش سوزی را کشف و به وسیله اهرم و با به صدا درآوردن زنگی آتش سوزی را اعلام می کردند، اما برای اطلاع به ایستگاه های آتش نشانی به حضور افراد وابسته بود و به همین دلیل سرعت مهار حریق کاهش می یافت.
معرفی انواع دتکتور
مدل‌های مختلفی از حسگرها در سیستم های هشدار آتش سوزی مورد استفاده قرار می گیرند. دتکتور دودی را می توان پر استفاده ترین نوع سنسورهای مورد استفاده در تشخیص آتش سوزی دانست. همچنین انواع دیگری از دتکتورها مانند دتکتور گازی، دتکتور شعله، دتکتور حرارتی، یونیزاسیون، اپتیکال، نمونه گیر هوا، دتکتورهای مادون قرمز و فرابنفش و یا حسگرهای ترکیبی در ساخت تجهیزات اعلام حریق مورد استفاده قرار می گیرند.
در هنگام انتخاب انواع دتکتور باید به عوامل گوناگونی مثل ناحیه و مکان مورد استفاده از دستگاه اعلام حریق توجه کرد. برای مثال تشخیص دهنده های حرارتی برای مکان هایی که حتی یک حریق کوچک نیم سوز یا بدون دود هم می تواند خسارت زیادی به بار آورد مناسب نیستند. همچنین استفاده از سنسور حرارتی در اتاق ها و مسیرهای فرار جایز نیست و باید از سایر انواع دتکتور در این نواحی استفاده شود. در مکان هایی که تشکیل دود قبل از بالا رفتن دما می تواند برای ساکنین خطر آفرین باشد هم نباید از دتکتور حرارتی استفاده کرد.
همچنین استفاده از تشخیص دهنده های دود در مکان هایی که خطر اصلی در آن ها احتمال آتش سوزی ناشی از وجود مایعات و گازهای اشتعال زا است مناسب نمی باشد زیرا این مواد هنگام حریق دود زیادی تولید نمی کنند. اما استفاده از دتکتور دود در مکان هایی که سایر سنسورها قادر به تشخیص سریع آتش نیستند الزامی می باشد. در برخی از مکان ها نیز باید حریق نیم سوز اولیه به سرعت تشخیص داده شوند و به همین علت در این مکان ها از دتکتور دودی اپتیکال یا سنسورهای نمونه گیر هوا، بیم دتکتور و سنسور CO یا انواع دتکتور ترکیبی استفاده می شود.
همچنین باید توجه داشته باشید که هر دتکتور نقطه ای دارای فضای پوشش دهی منحصر به فردی است. به طور معمول محیط هایی که قرار است توسط توسط دستگاه اعلام حریق محافظت شوند را با یک مربع محاط می کنند. انتخاب مربع به این دلیل است که اغلب محیط های مورد نظر خود به شکل مربع یا مستطیل هستند. معمولا در راهرو هایی که عرض 2 متر دارند می توان دتکتور دودی را با فاصله 15 متری از یکدیگر قرار داد.
انتخاب محل نصب انواع دتکتور
برخی از حریق ها بدون شعله اتفاق می افتد و به همین دلیل حرکت دود به صورت افقی است. این نوع از حریق ها دارای دمای کمتری می باشند. اما در حریق های دارای شعله که حرارت بالاتری دارند، دود به شکل عمودی و رو به بالا حرکت می کند و این روند تا زمانی که تعادل دمایی در محیط اتفاق بیفتد، ادامه دارد. در زمان هایی که هوا سردتر است مثل فصول سرد یا در محیط هایی که دمای سردتری نسبت به دمای بیرون دارند، دود سریع تر سرد می شود و تنها تا ارتفاع مشخصی بالا رفته و پس از آن حرکت افقی خود را آغاز می نماید.
توجه به این نکات در هنگام جایگذاری سنسورهای تشخیص آتش سوزی و انواع دتکتور اهمیت زیادی دارد. برای نصب این تجهیزات باید پدیده لایه بندی حریق را در نظر گرفت و محلی را برای نصب آن ها در نظر گرفت که حتما در معرض دود ناشی از آتش سوزی قرار بگیرد. دود به طور معمول با زاویه ای نزدیک به 25 درجه به طرف سقف حرکت می کند و وقتی نزدیک به 60 درصد طول مسیر تا سقف را پیمود به تعادل گرمایی رسیده، سردتر می شود و حرکت خود را به شکل افقی ادامه می دهد. با توجه به این فرضیات باید بهترین مکان برای نصب انواع دتکتور را انتخاب کرد.
همچنین انتخاب محل نصب مناسب انواع دتکتور دارای الزامات دیگری نیز می باشد. برای مثال نصب دستگاه اعلام حریق در راه پله ها به دلیل این که در هنگام آتش سوزی راه فرار افراد هستند اهمیت بسیار بالایی دارد. معمولا در هر استراحتگاه در پلکان یک دتکتور نصب می گردد. در برخی از پلکان ها که با هوای آزاد در ارتباط هستند با رقیق شدن دود مواجه می شویم و به همین علت ممکن است سنسورهای دود نتوانند به خوبی عمل کنند. همچنین ممکن است گرد و خاک وارد سنسور شده و در شرایط غیر حریق آلارم به صدا در بیاید.
به همین دلیل بهتر است در این مکان ها از حسگرهایی به جز سنسورهای حساس به دود در ساخت انواع دتکتور استفاده شود. همچنین در کف یا سقف کاذبی که بیش از 80 سانتی متر ارتفاع وجود داشته باشد نیز باید از سیستم اعلام حریق و انواع دتکتور استفاده شود. در صورتی که متخصصین تشخیص دهند که در ارتفاع کمتر از 80 سانتی متر نیز ریسک حریق وجود دارد، باید اقدام به نصب این دستگاه ها کرد.
در برخی از اتاق ها که به منظور اتاق سرور و UPS مورد استفاده قرار می گیرند، كابلهای دیتا و توان در یک کف کاذب قرار می گیرند و به دلیل ریسک حریق حتی در ارتفاع کمتر از 80 سانتی متر هم در آن ها دتکتور مناسب نصب می گیرد. همچنین در نورگیر ها نیز می توان براساس این استاندارد اقدام به نصب دستگاه اعلام حریق کرد. به طور معمول در چنین شرایطی این دستگاه ها به صورت عمودی بر روی پایه قرار می گیرند.
یکی دیگر از مکان های خاص برای نصب انواع دتکتور سقف های شیبدار یا شیروانی ها می باشند. در این سقف ها دستگاه اعلام حریق در راس سقف شیبدار با زاویه ای در حدود 25 درجه قرار می گیرد و بر اساس استانداردها مجازاست که با افزایش شیب سقف، افزایش فاصله مناسبی داشته باشد. در شیب های بیشتر از 25 درجه نیازی به افزایش تعداد دستگاه ها وجود ندارد اما در شیب های کمتر از 25 درجه به ازای هر یک درجه کمتر به فاصله بین دستگاه ها افزوده می شود.
پیشنهاد فنی سازان: آموزش برق ساختمان
نصب در دیوارها و سقف‌ها
برای دیوارها و سقف های عادی استاندارد نصب دتکتور مشخص کرده است که حداقل فاصله دستگاه اعلام حریق نقطه ای تا سقف باید در حدود 2.5 سانتی متر باشد. همچنین حداکثر فاصله برای دستگاه های که مجهز به سنسور حساس به دود هستند 60 سانتی متر و برای دستگاه های مجهز به سنسورهای حرارتی 15 سانتی متر برآورد شده اند. به طور معمول در محل تقاطع دیوار و سقف قسمتی وجود دارد که به فضای مرده معروف شده است و دلیل آن این است که در صورت آتش سوزی دود به این ناحیه نفوذ نخواهد کرد.
به همین دلیل است که باید از نصب انواع دتکتور در این ناحیه اجتناب گردد. دستگاه های اعلام حریق که به سنسورهای حساس به دود مجهز هستند و همچنین سنسورهای حرارتی نباید در فاصله ای کمتر از نیم متر از انواع دیوار یا پارتیشن یا هر چیزی که به عنوان مانع برای گسترش دود و گاز تلقی می شود و عمقی بیش از 25 سانتی متر دارند، نصب شوند.
دقت داشته باشید که این موضوع در ارتباط با فضا هایی که به مسیرهای فرار منتهی می شوند صادق نیست. همچنین در صورتی که عمق موانع از 25 سانتی متر باشد باید در فاصله ای حداقل دو برابر عمق مانع اقدام به نصب دتکتور کرد. به صورت یک قاعده کلی می توان عنوان کرد که در صورتی که عمق موانع از ده درصد فاصله بین سقف و کف کمتر باشد، باید تجهیزات اعلام حریق را باید در فاصله ای بیش از نیم متر با موانع نصب کرد. با موانعی که بیش از ده درصد فاصله کف و سقف عمق داشته باشند نیز باید مانند یک دیوار برخورد کرد و با همان استاندارد اقدام به نصب دتکتور نمود.
اگر در یک محوطه نیز با استفاده از پارتیشن بندی اقدام به جداسازی محیط کرده باشند و فاصله سقف و پارتیشن ها بیش از 30 سانتی متر باشد، می توان کل محیط را یک فضا در نظر گرفت و تجهیزات اعلام حریق را با فواصل معین در آن فضا نصب کرد. اگر فاصله سقف و پارتیشن از 30 سانتی متر کمتر باشد هم می توان آن را همچون دیوار در نظر گرفت. دقت کنید که اگر در پایین و زیر دستگاه های اعلام حریق تجهیزات دیگری وجود داشته، این تجهیزات نباید از نیم متر به دتکتور نزدیک تر شوند.
اگر در محیط مورد نظر برای نصب انواع دتکتور دریچه های تهویه به صورت دمنده یا مکنده وجود داشته باشد نیز ممکن است باعث رقیق شدن دود شوند و به همین دلیل سنسورهای حساس به دود به خوبی عمل نکنند. پس در این مکان ها هم بهتر است از سنسورهای ترکیبی استفاده شود. همچنین باید براساس استانداردها حداقل فاصله شعاعی که به اندازه یک متر است را رعایت کرد. برخی از سقف های فلزی دارای سوراخ و به شکل مشبک می باشند که به اصطلاح به آن ها سقف های لانه زنبوری گفته می شود.
برای نصب دتکتور در این سقف ها ابتدا باید دریچه ای به قطر حداقل 120 سانتی متر بر روی سقف تعبیه گردد و سپس دتکتور بر روی این دریچه قرار گیرد. این دریچه از رقیق شدن دود در اطراف تجهیز اعلام حریق جلوگیری می کند. همچنین اگر عرض سوراخ ها در سقف لانه زنبوری از برابر عمق سوراخ کمتر باشد باید دتکتور را در زیر یک تیر یا تیرچه سقف قرار داد و در غیر این صورت دستگاه در داخل سلول ها جای می گیرد. توجه داشته باشید که اگر عمق این حفره ها از ده درصد فاصله کف تا سقف کمتر باشد باید فاصله بین دستگاه های اعلام حریق را مانند استاندارد سقف های صاف در نظر گرفت.
در غیر این صورت باید به جدول های موجود برای نصب انواع دتکتور در مکان های خاص مراجعه کرد. مکان بعدی که می توان برای نصب دتکتور بررسی کرد، سقف هایی که دارای تیر و تیرچه هستند، می باشند. وجود تیر و تیرچه در سقف ممکن است سبب به دام افتادن دود شده و کشف حریق و آتش سوزی در محیط با سرعت کمتری اتفاق بیفتد.
به همین دلیل استانداردها بیان می کنند که اگر عمق تیرچه کمتر از ۱۰ درصد ارتفاع سقف باشد، سقف صاف در نظر گرفته می‌شود و فواصل استاندارد (۷.۵ متر برای دودی و ۵.۳ متر برای حرارتی) اعمال می‌شود. در غیر این صورت نیز باید به جداول راهنما مراجعه و از افراد متخصص در نصب دتکتور کمک بگیرید.
جمع‌بندی
نصب اعلام حریق یک کار کاملا تخصصی می باشد که باید توسط متخصص نصب اعلام حریق انجام شود. متخصصان نصب اعلام حریق می بایست آموزش عملی این کار را دیده باشند. در صورت ضعف یا اشتباه در فرآیند نصب اعلام حریق سنسورها به خوبی عمل نمیکنند. همچنین اگر جای نصب مناسب نباشد حتی در صورت عملکرد صحیح و به موقع سنسورها آتش به صورت موثر خاموش نخواهد شد.
آموزش نصب اعلام حریق باید در کارگاه مجهز و با اساتید مجرب صورت بگیرد. همچنین این آموزش ها باید کاملا کاربردی و عملی باشند. تمام این شرایط در آموزشگاه فنی سازان جمع آمده است. آموزشگاه فنی سازان با سال ها تجربه در آموزش های فنی و حرفه ای کارآموزان زیادی را روانه بازار کار کرده است. همچنین در پایان دوره مدرک معتبر از سازمان فنی و حرفه ای به کارآموزان اعطا می شود که می توان به وسیله آن جواز کسب اخذ کرد.
.webp)
